Zwellingen
Inleiding
Onderscheid gelokaliseerd versus veralgemeend
Veralgemeend: anamnese + KO (snelheid van opkomen + omstandigheden!)
Trauma
Infectie
Allergie
Systemisch
Gelokaliseerd: topografisch redeneren
Laterale hals
Midlijn van gelaat/hals
Intra-oraal uitgaande van kaakbeenderen
Palatum
Gingiva
Gelokaliseerd
Veralgemeend
Lip
Gelokaliseerd
Veralgemeend
Tong
Veralgemeende zwellingen
Karakteristiek
Obesitas
Endocriene stoornis
Veneuze obstructie
Lymfatische obstructie
Postoperatief oedeem/hematoom
Subcutaan emfyseem: snuitverbod + AB-dekking
Allergisch oedeem: cave luchtweg + shock
Subcutaan emfyseem
DEF: Lucht onder de huid
E/
Vaak bij zygomafracturen => lucht bij snuiten doorheen maxillawand richting huid => opzwelling gelaat/periorbita
Kan na tracheotomie waarbij de open trachea niet afgeduwd wordt bij praten/hoesten
Na tandextractie met OAC
Na zuurstofwater in caviteit
Na spuiten met luchtdrukspuit/airrotor
KO/ Crepitaties bij palpatie + op (CB)CT
Gelaatstrauma
Rondom fractuurregio
Vnl eerste 5 dagen, nadien ecchymose met afzakking
Verdwenen na 10-14 dagen
Soms 1-2 dagen moeilijk om ogen te openen
R/
Perop corticoiden
Hoogstand
IJsapplicatie (hilotherm)
Vena cava superior syndroom
DEF: Obstructie VCS
E/
Thrombus
Tumorcompressie
PICC katheter/pacemaker (bij opheffen armen)
S/
Gezwollen rood aangezicht
Zwelling armen
Dyspnee
Hoesten
Lymfoedeem
DEF: Opstapeling vocht boven aangetast gebied
E/
Na halsklierevidement
Na okselklierevidement (borsca)
Na radiotherapie
Tumorgroei in ductus thoracicus
Lymfeklierkanker
R/
Geen medicamenteuze R/
Gezond en actief leven
Lymfedrainage
Angio-oedeem
DEF: aanvalsbewijze periodiek optredende zwelling van gelaat met dikke onderlip, soms warmtegevoel
E/
Bij 0,1-0,5% van gebruikers van ACE-I
Extravasatie van vocht naar interstitium
Syn/
Quincke-oedeem
Angioneurotisch oedeem
Vormen
Hereditair: zeldzaam
C1-esteraseremmerdeficiëntie door mutatie
Type 1: functie en hoeveelheid C1EI verminderd
Type 2: functie C1EI verminderd
Verworven: onderliggend lijden of ACE-I
B-celmaligniteit
Auto-immuun
C1EI deficiëntie: op te sporen door C4 bepaling
ACE-I
Door opstapeling bradykinine (wordt normaal omgezet door ACE) => NO-gemedieerde vasodilatatie => vasculaire permeabiliteit stijgt + vrijzetting vasoactievestoffen (prostaglandinen)
Daling angiotensine II => effect bloeddruk
Antiandrogene hormoonbehandeling
Vb bij acne
R/
Afh van de ernst
Intubatie zonodig
Indien gekende C1EI-def. dan IV bolus 1000 E C1-esteraseremmerconcentraat (Cetor)
Icatibant = bradykinineremmer bij hereditair angioedeem en evt ook bij ACE-I geïnduceerde vorm
Allergie
Acuut levensbedreigend: anafylactische shock
Mildere vormen (vb huisstofmijt, haarverf (=paraphenylenediamine)
Contact dermatitis en eczeem typisch 24u na aanraking
Na zonexpositie bij gebruik vastiumgel, ibuprofen, furosemide, bereklauw
Contact met pastinaak, engelwortel, selderij, peterselie, dille, wijnruit, sint-janskruid
Anafylactische shock
Allergeen bindt met IgE => binding op IgE-receptor op mastcel & basofiel => release van oa histamine => contractie van bronchi, vasodilatatie, lekkage in interstitium => hartfalen, oedeem
Gemiddeld 5-30 minuten na contact
E/
Voedsel: noten, schaaldieren
Contraststoffen: jodium
Medicatie: penicilline, aspirine
Wespen/bijen
Latex
Cave: tumorgroei thv hals die trachea comprimeert
S/
Zwelling aangezicht, hals
Rash
Dyspnee
Wheezing, stridor
Jeuk
Buikklachten
Angst, verwardheid, moeilijker spreken
Acute bloeddrukdaling
Coronaire spasmen met myocardinfarct
R/
Antihistaminicum (Phenergan)
Adrenaline 0,3 mg (Epipen) IM of IV
Zeker indien stridor, benauwdheid, shock, bewustzijsdaling
Glucocorticoïden: prednisone 1 mg/kg (max 25 mg) of solucortef 4 mg/kg (max 100 mg) IV
Indien nodig: vrije luchtweg met intubatie
Infecties
Vnl snelle uitbreiding indien infectie begint achter M1 => linguaal/onder m. Mylohyoideus => submandibulair/perimandibulair, submentaal, parafaryngaal, retrofaryngeaal en zo naar mediastinum+pericard
Indien in thorax: snelle subcutane verspreiding met roodheid+crepitaties
WBC en CRP komen vaak achter door de snelle verspreiding
In BK kans op verspreiding naar intracraniaal
Op CT: lucht thv hals
R/
Incisie en drainage halsloges
Antibiotica
Obesitas
BMI > 30 kg/m2
Te veel calorie intake, gebrek aan lichamelijke activiteit, genetische aanleg
Soms ook door endocriene, medicamenteuze, psychische oorzaak
Hypothyreoïdie
Belang van palpatie (nodules?)
Echografie + FNAC van nodule
Zes Bethesda categorieën
I-III: niet operatief
Vanaf IV: operatief
Maligniteit: staging volgens grootte + aanwezigheid klieren, metastasen
Te weinig T3 => hypothyreoïdie
Primaire: te veel aan TSH om T3 (tevergeefs) te stimuleren
Secundaire: te weinig TSH en te weinig T3/T4 door te weinig aanmaak TSH in adenohypofyse
Tertiaire: te weinig stimulatie vanuit hypothalamus. TRH is verlaagd. Vb door tumor thv hypothalamus
S/
Zwelling aangezicht en hals
Myxoedeem
Droge koude bleke/gele huid
Haaruitval, broos haar
Uitval wenkbrauwen
Gewichtstoename
Zwaardere hese stem
Constipatie
Langzame spraak
Kortademigheid
Concentratiestoornissen
Cognitieve vertraagdheid
Apathie
Spierzwakte
Depressie
Slaapstoornissen
Nervositeit
Vocht ophouden in andere ledematen
Tintelingen in armen en benen
Zwangerschap
Belang normale schildklierfunctie voor ontwikkeling foetus
TSH test tijdens zwangerschap
Test bij hielprik bij pasgeborene
Indien te laat bij pasgeborene
Suf
Lage diepe stem
Hypotoon
Traag drinken
Navelbreuk
Obstipatie
Langer geel uitzicht
Bol gezicht
Cretinisme
Droge huid
Perifere cyanose
E/
Hashimoto: autoimmuun
Op alle leeftijden, meestal vrouwen
Antistoffen tegen eigen schildklier
Chronische ontsteking met daling functie
Inname jodiumhoudend voedsel/medicatie
Schildklieroperatie
Doorgemaakte thyreoïditis
Hyperthyreoïdie
Te veel aan schildklierhormoon
S/
Warmte-intolerantie
Transpiratie
Gewichtsverlies
Tachycardie
Tremor
Frequente ontlasting
Vermoeidheid
Spierzwakte
Exoftalmie
Ontregelde menstruatiecyclus
Hypoalbuminemie
E/
Ernstige ondervoeding
Nierfunctiestoornissen (nefrotisch syndroom)
Darmziektes met proteïneverlies
Gebruik corticosteroïden => moon facies
Einde zwangerschap (indien + hypertensie => pre-eclampsie (3-5% van zwangeren)
HELLP-syndroom: hemolysis, elevated liver enzymes, low platelets
Perifeer oedeem
Hypertensie
Misselijkheid en braken
Pijn thv lever
Hoofdpijn
Tintelende vingers
R/ inleiden geboorte (evt cesario)
S/
Accumulatie van vocht onder de huid (veralgemeend oedeem)
Cushing syndroom
E/
Bijnieren maken te veel cortisol
Storing thv hypofyse, bijnieren of elders in het lichaam
Normale werking: Hypothalamus maakt corticotropin-releasing hormoon (CRH) => hypofyse released ACTH => via bloedbaan stimulatie van bijnieren om cortisol aan te maken => bloeddruk op peil houden, controle immuniteit, verwerking eiwitten, koolhydraten en vetten, adequate stress-respons
S/
Moon face
Buffalo hump
Dunne huid, striae
Dunnere armen en benen
Gelokaliseerde zwellingen
Laterale halsstreek
Inleiding
Frequent bij vele aandoeningen
Uitgebreide Dif diagnose
Leeftijd cruciaal in diff. diagnose
Anatomisch overzicht
Functie
Mobiliteit hals
Transit: trachea, oesofagus, vasculair
Fonetiek: larynx
Exocrien
Speekselklieren: submandibulaire, sublinguale, parotis (caudaal deel onder de angulus mandibulae)
Endocrien
Thyroïd
Bijschildklieren
Glomus caroticum
thv carotisbifurcatie
Pressorreceptor
Via n. glossofaryngeus afferenten voor bloeddruk
Reflectoire efferenten (ortho/para)
Fascia
Huid & adnexen
Grootste orgaan
Adnexen: zweetklieren, haren, nagels
Erysipelas
Def: Ernstige huidinfectie door streptokokken
S/
Meestal thv ledematen/gezicht
Hals minder frequent
Kan klieren geven
Forse roodheid
Warmte
Koorts
Misselijkheid
E/
Via ingangspoort
Vnl bij diabetici of verlaagde immuniteit
Follikel
Haarzakje met sebumklier
Folliculitis: ontsteking van sebumklier
E/ obstructie klier met opstapeling sebum
Retrograde kolonisatie excretoire gang
Staphylococcus aureus
Furunkel
Uitgesproken folliculitis
R/ drainage (spontaan/afwachten)
Bij manuele poging drainage kan infectie uitbreiden in weefsels
Soms systemischeAB
Na afkoelen soms achterbijvencysteuze massa: sebumcyste=> resectie
Speekselklierpathologie
Sialolithiasis
Plunging ranula
Benigne/maligne tumor
Branchiale cyste, sinus en fistel
5 Kieuwbogen (° 4e-5e week)
Mesotheel afgelijnd door endodermale uitstulpingen & ectodermale inkepingen
Kraakbeen, spiercomponent, craniale zenuw, aftakking aortaboog
1e endodermale uitstulping & ectodermale instulping => uitwendige gehoorgang + buis van Eustachius resp.
2e, 3e, 4e instulping worden overgroeid door mesoderm 2e kieuwboog die naar caudaal migreert
Pathologie: afgesloten holte (cyste), doodlopende gang (sinus), door&door verbinding (fistel)
Rond het oor: 1e kieuwboog
2e-3e-4e kieuwboog: door problemen overgroei mesoderm 2e kieuwboog
S/ zwelling anterieur m. SCM
Vaak bij jonge kinderen reeds te zien, soms bij volwassenen
Bij punctie cyste: groenbruin visceus vocht (erwtensoep = pathognomonisch)
R/ resectie van cyste
R/ volledige resectie van sinus/fistel anders zeker recidief
Lymfadenopathie
Uitgebreid 3D netwerk in hals zowel diep als oppervlakkig
5 regio's: prognostisch & diagnostisch belang
Reactief: infectie op afstand of infectie klier zelf
Maligne proces: op afstand of primaire maligniteit lymfeklier
Steeds bepalen: ethyl, tabagisme, leeftijd
Infectieus
Virale aandoeningen BLW
Sinusitis
Tonsillitis
ANUG
Dentogeen abces
Herpangina
E/ coxackie A1/A6)
S/ keelpijn, koorts, malaise, roodheid & vesikels palatum molle/farynxbogen
Submandibulaire lymfadenopathie
R/ conservatief
Herpes
S/ Veralgemeend gingivaal erytheem en vesikels die conflueren
Submandibulaire lymfadenopathie
R/ conservatief
Cutane parasitaire infecties scalp => occipitale lymfeklieren
Mononucleose (klierkoorts)
E/ Epstein-Barr infectie B-lymfocyten
Vaak subklinisch op kinderleeftijd, hoe ouder patiënt hoe meer S/
S/
Lymfadenopathie (posterieur van SCM)
Vermoeidheid, malaise, koorts
Hepato-spleno-megalie
Tonsillitis met wit beslag
Palatale petechieën
DDx/
Bacteriële tonsillitis
R/ supportief,
indien AB wordt gestart (vb bij foutief denken aan bacteriële tonsillitis) => jeukende rash. Evt te vermijden door small spectrum fenoxymethylpenicilline
Toxoplasmose
E/ toxoplasma gondii = intracellulaire parasiet
Gastheer = katachtigen, excretie van oöcyten via faeces => opname door grazers => toxoplasmaweefselcysten => besmetting mens via ongewassen groenten/eten grazers met weefselcysten (schapen/geiten, varkens), rauwe melk
80-90% subklinisch
S/
Cervicale lymfadenopathie
Soms keelpijn
Zelden koorts, malaise
R/ bij infectie van het oog of hartspier (zeer zeldzaam)
Probleem bij infectie van de zwangere!
Verticale transmissie
Microcefalie en mentale retardatie ongeboren kind
Kattenkrabziekte
E/ barthonella henselae = gram negatieve staaft
Asymptomatisch bij verwilderde katten en soms huiskatten
S/
Besmetting mens via krabwonde of vlooienbeet => ulceratief letsel => Na enkele weken zwelling van 1 tot enkele lymfeklieren in drainagegebied van het letsel: pijnlijk en erythemateus
Geen/milde systemische S/
R/ zelflimiterend, evt doxycycline, zeldzaam excisie van klier en drainage abces
Tuberculose
200 jaar geleden frequent
Nu enkel in arme regio's
Jaarlijks nog 3 milj. dodelijke slachtoffers en 9 milj. besmettingen
E/
longTBC door mycobacterium tuberculosis
Atypische mycobacteriën
Gram positieve staven die intracellulair overleven, delen na fagocytose door macrofaag
Macrofaag vervoert ze naar lymfeklier => omkapseling tot tuberkels => latent aanwezig of activatie bij daling immuniteit
Steeds aan denken bij immuunincompetente patiënten, HIV, patient onder TNF-alfa blokkade
S/
Opzetting klieren (cervicaal/mediastinum/...) => rubberachtig, verkleven met omgeving
Abcedatie zeldzaam
Lymfekliermetastasen van orofaryngeale tumoren
E/
Thv hals: zoek primaire tumor in hoofd-halsgebied
Soms door long/maag/borstca
Meest frequent: spinoCC orale caviteit, farynxboog, tonsillen, oro/nasofarynx, paransale sinus, larynx
Adenoca thv neus en paranasaal
Speekselklierca/thyroidca
Lymfomen
KO
Palpatie hals, orale caviteit
Endoscopie neus/sinussen
CT/MRI
FNAC/biopsie van gevonden letsel
Staging
DDx maligniteit
Leeftijd
Risicogedrag: ethyl, tabagisme
B-symptomen: vermagering, nachtelijk transpireren
Pijnlijke zwellingen => geruststellend uitz: pijn na gebruik ethyl = pathognomonisch Hodgkin lymfoom
Localisatie supraclaviculaire boldronde , verkleefde adenopathie
Koorts eerst denken aan infectie maar kan ook bij lymfoma!
Thyroidpathologie
Cfr NKO-cursus
Overige
Benigne/maligne processen
Vasculaire
Aneurysma
Dissectie
Malformaties
Lipoma
Liposarcoma
Myoma
Myosarcoma
Schwannoom, neurinoom
Thv falanx voet: Morton neurinoom
Thv vestibulocochlearis: brughoektumor
Nervus vagus: periferal nerve sheet tumor, strikt horizontale mobilisatie
Glomus caroticum tumor
Vaak asymptomatisch
R/ watchful waiting, heelkunde, radiotherapie
Zwellingen op midlijn van gelaat en hals
Inleiding
Embryologie vs anatomie
Ductus thyreoglossuscyste: embryologisch traject op midlijn
Paramediaan soms variatie waardoor toch op midlijn gelegen
vb schildkliernodule
Toevallig
vb sebumcyste, folliculitis
Congenitale zwellingen op middenlijn
Reeds vanaf de geboorte
Vaak pas ontdekt op latere leeftijd
Door trage groei
Latente periode met nadien sterke groei
Ductus thyreoglossuscyste
E/
Schildklier vormt zich initieel thv foramen caecum => daalt af naar anterieur van trachea
Traject = ductus thyreoglossus, passeert doorheen hyoïd
Normaal spontane regressie, zoniet = persisterende ductus thyreoglossus => cysteuze omvorming met zwelling op midlijn/paramediaan
Ligging volgens positie hyoïd
20-25% suprahyoidaal
30% aan het hyoid
45% infrahyoidaal
S/
M=V
90% is jonger dan 20 jaar
Zeer uitzonderlijk bij zuigelingen (cyste moet zich eerst ontwikkelen)
Steeds uit te sluiten bij zwelling op midlijn bij jongeren
KO
PIjnloos glad gezwel mediane hals, zelden groter dan 2 cm
Kan ontsteken door communicatie met orale flora, pijn met pusafvloei
Beweegt bij slikken
Steeds beeldvorming + bloedafname
Schildkliertest
Ectopisch weefsel bij 25-35%
Indien sterk verhoogd: schildklierscintigrafie ter bepalen locatie overactieve zones/ectopisch weefsel
Echografie = gouden standaard
MRI/CT
Bepalen complexe relatie met hyoid en omliggende structuren
Biopsie/FNAC: niet steeds noodzakelijk, maakt soms chirurgie moeilijker door afname van gezwel
Kleine kans op maligniteit: 1%
R/
Bij infectie: AB (cefalosporine, augmentin, clindamycine)
Geen drainage tenzij gecompromitteerde luchtweg
Definitieve chirurgische resectie van volledige ductus tot aan foramen caecum = Sistrunk procedure
Indien hyoïd intact wordt gelaten stijgt recidiefkans van 4 tot 50%!
Ectopisch schildklierweefsel
E/
Bij 25-35% van ductus thyreoglossuscystes
Thv het traject, vnl thv foramen caecum (90%)
Vaak intra-oraal zichtbaar
Ectopisch schildklierweefsel is zeer frequent (bij autopsies bij 7-10% van patiënten aanwezig)
Slechts bij 1 op 100.000-300.000 symptomatisch
Hoger indien enkel beschouwing van patienten met schildklieraandoening: 1 op 4000-8000
S/
Zwelling
Hyperthyreoïdie
Zeer zelden: paraneoplastisch
Steeds bepalen schildklierfunctie
Scintigrafie
Indien bereikbaar: echografie
MRI/CT
R/
Indien symptomatisch
Excisie indien geen grote rol in algemene schildklierhomeostase, soms nadien noodzaak tot substitutie
Dermoïdcyste
Def: cystisch teratoom
Embryonale tumor met mature weefsels van uiteenlopende oorsprong met epitheelomvatting
Soms volledige tanden, haar, huidadnexen
Indien verbinding met huid/sinus/CZS = dermoid sinus (soms uitstekend plukje haar)
E/
Typisch thv embyronale fusieplaatsen
Inkapseling van stukje weefsel => ontstaan van cyste
Velen op midlijn doordat daar embryonale fusie gebeurt
Anterieure fontanel
Neusrug
Submentaal
Frontozygomatisch (niet op midlijn maar wel fusieplaats)
DDx
Thyreoglossuscyste versus submentale dermoidcyste via slikbeweging
S/
M=V
Vaak vroege diagnose
Soms trage groei waardoor laattijdigere diagnose met optreden van infectie
Ectopische thymus en thymuscyste
Def: Thymus = zwezerik = lymfoid orgaan
Anatomie: Klassiek thv anterieur mediastinum tussen sternum en trachea
Functie: uitrijpen T-lymofcyt gedurende kinderjaren, daarna spontane regressie bij puberteit
E/
Ontstaat in hals, afkomstig van 3e kieuwboog
Zakt af via thymofaryngeale ductus tot in thorax
Soms achterblijven weefsel= ectopisch
Soms over hele traject (cfr ductus thyreoglossuscyste)
Vaak net paramediaan gelegen
Soms tot in de hals: cervicale thymus
S/
Incidentie niet gekend
Beeldvorming + weefselonderzoek
Echo, MRI, CT+contrast
FNAC
Encefalocele en aangezichtsspleten
Encefalocelen = neurale buisdefect met herniatie van hersenweefsel
Klassiek thv achterhoofd
Kan ook in gelaat
Schisis
Andere spleten volgens Tessier
Paramediaan of mediaan gelegen
Tessier 0, 14 en 30
Infectieuze zwellingen
Zeer frequent, vaak op midlijn
Elk gezwel kan ontsteken
Vb angina Ludovici of Ludwig angina
Ludwig's angina
Def: uitgebreide cellulitis van mondvloer
Submandibulaire loge bestaat uit:
1. Sublinguale loge (boven m. mylohyo)
Bevat: sublinguale speekselklier, n. hypoglossus, deel van submandibulaire speekselklier
2. Submylohyoideale/submaxillaire loge (onder mylohyo)
Bevat: vnl submandibulaire speekselklier
E/ infectieus proces bij 80% dentogene focus, vaak vanuit M2-M3 regio (posterieur gelegen van aanhechting m. mylohyo)
S/
Levensbedreigende ademnood
Mortaliteit van 5%
Vanuit de bovenkaak: driehoek des doods (mondhoeken tot neusrug)
Drainage via vena facialis => anastomose naar oftalmische vaten => infectie sinus cavernosus => thrombose risico + risico hersenabcessen/meningitis
Neoplasmata
Lymfoom en lymfadenopathie: cfr laterale hals
Nodus van Delphi
Op midlijn voor de larynx
Voorspellend voor pathologie van schildklier/larynx
Schildkliergezwellen
Kan lijken op midlijnzwelling
Of gelegen in isthmus/lobus pyramidalis
Diff: solitaire nodulus versus veralgemeende opzetting
Solitaire nodulus vaak goedaardig
Risicofactoren maligniteit
Snel toenemend volume
Mannelijke patiënt
Uitwendige bestraling in de jeugd
Heesheid
Leeftijd > 60 jaar
Familiaal voorkomen schildklierca
Vast aanvoelende, harde nodule
Paraneoplastische symptomen
Warme versus koude nodule ahv hormoonproductie
Te controleren met bloedafname
Warme nodule = productie van schildklierhormoon
R/ Nauwe follow up
R/ Resectie enkel bij functionele klachten (zwelling, hyperthyreodie)
Meeste nodules = koud (80-85%)
Echo met FNAC
5-8% is maligne
R/ indien resectie vaak hemithyroidectomie of excisie van nodule (eerder zeldzaam)
R/ High intensity focused ultrasound: warmte opwekken met ultrasone golven die nodule doen samentrekken
Veralgemeende zwellingen:
Def: Struma of goiter
Verschillende oorzaken
Diffuus of multinodulair
Functie normaal, hyper of hypo
E/
Jodiumdeficiëntie
Chronische auto-immune thyreoïditis (Hashimoto)
Graves
Multinodulaire struma
Maligniteit
Jodiumdeficiëntie
Belangrijkste oorzaak
Door lage hoeveelheden jodium => compensatoire verhoging TSH => progressieve zwelling schildklier => blijven lage schildklierfunctie behouden tot tekort wordt aangevuld
Kan leiden tot cretinisme
Belangrijkste oorzaak van mentale handicap wereldwijd
In 2007: 2 miljard mensen met jodiumtekort, 1/3 kinderen
Hashimoto
1 van de voornaamste oorzaken van hypotheryreoïdie
Antistoffen: anti-TPO, anti-TG op te sporen via bloedafname
Plotse hyperthyreoïdie: thyreotoxicose
Graves
Autoimmuun: vorming TSI (thyroid stimulerend immunoglobulines)
Gelijkaardig effect als TSH
Ontstaan hyperfunctie van schildklier
S/
klassieke symptomen hyperthyreoïdie
Tachycardie
Zwelling schildklier
Exoftalmie
R/
Verwijderen schildklier
Hormoonsubstitutie
Multinodulair struma
Idem als solitaire nodus
Nauwe opvolging want 3-5% maligniteit
R/ indien optreden hyperthyreoïdie (warme noduli) of bij storende zwelling
Schildkliercarcinoom
14/100.000
4 types
Papillair (80%)
5YS van 96%
Folliculair (15%)
5YS van 91%
Medullair (3%)
5YS 80%
Anaplastisch
5YS 7%
Neiging tot invasie, zeer agressief
Resistent aan therapie
R/
Combinatie van chirurgie, radiotherapie (radioactieve jodium), TSH suppressie
Thyroidectomie versus hemithyroidectomie (lobectomie) versus subtotale thyroidectomie
Larynxtumoren
Nodus van Delfi
Doorbraak tumor door kraakbeen
Zelden eerste symptoom
Eerst heesheid, stridor, dysfagie
Meestal spinoCC
Diagnostische endoscopie
R/
Radio-chemo-chirurgie
Endoscopische chirurgie, mbv laser
Soms laryngectomie
Duikende ranula
DEF: mucocoele van mondbodem afkomstig van ggl sublingualis of ductuli van rivini
E/
Obstructie van kliertjes => retentiemucocele door ductale ectasie
10% is retentietype in ductuli van Rivini
Meerderheid is extravasatietype: na trauma blind eindigende ductus met extravasatie van speeksel
Uitgaand van corpus van glandula sublingualis
Geen bedekking van epitheel dus benaming van cyste is fout
Duikende ranula
Rust normaal op mylohyo, wanneer ze hierdoor duikt = plunging ranula
E/ ectopische glandula sublingualis onder mylohyo, doorbraak door spier, extensie ranula over achterrand van de mylo
44% is iatrogeen na trauma
Diagnose: echografie en kliniek
FNAC toont speeksel
Zelden CT/MRI
R/
Niet steeds nodig, zeker als het congenitaal is
Sclerotherapie met bleomycine mogelijk
Chirurgische resectie: recidiefgevoelig: 55-60% indien enkel ranula wordt verwijderd, 1-2% indien ranula + ggl sublingualis wordt verwijderd
Zwellingen in de mond uitgaande van de kaakbeenderen
Onderscheid:
Botonstekingen
Cysten
Kaakbeentumoren: odontogeen/niet-odontogeen
Osteomyelitis
E/
Bacteriële menginfectie
Meestal thv onderkaak
Uitlokkende factoren
Voorafgaande langdurige odontogene infectie
Slecht genezende fractuur
Aanwezigheid osteosyntheseplaat of implantaat (corpus alienum)
Iatrogeen (na wegboren bot voor verwijderen M3)
S/
Pijn
Tekens van inflammatie: fistels, diffuse zwelling
Koorts, malaise, adenopathie
RX
Beginstadium: geen afwijkingen
Na 1 week: diffuse veranderingen, ontwikkelen sekwesters
R/
Chirurgisch verwijderen van oorzaak
Langdurig breedspectrum AB
HBOT indien chronische osteomyelitis
Cysten
Dentogene als niet-odontogene origine kunnen zwelling geven zodra buccale botplaat wordt verplaatst of ze zich buiten bot begeven
Odontogene en niet-odontogene tumoren
Kunnen allen zwelling geven (incl fibro-osseuze laesies en reuscellaesies)
Goedaardige S/
Trage groei zonder pijn
Rx
Maligne:
Onregelmatig
Onscherp afgelijnd
Niet-gecorticeerde rand
Vingervormige projecties
Aantasting canalis mandibulae
Radiolucent door destructie
Soms radiodens: metastase borst/prostaatca, osteosarcoom (voorkeur posterieure mandibula)
Wortelresorptie: onregelmatig bij osteosarcoom/multiple myeloom, regelmatig bij ameloblastoom/pindborg tumor
Verbreding PDL, verticale mobiliteit
Vaak geen tijd voor periostale reactie
Wel bij osteosarcoom: sunray beeld
Benigne
Multiloculair, zeepbelaspect zowel bij odontogene als niet odontogene
Multiloculariteit komt voor bij
Cystische letsels: glandularige odontogene cyste, keratocyste
Goedaardige odontogene + niet-odontogene tumoren
Ameloblastoma
Odontogeen myxoma
Odontogeen myxofibroma
Fibro-osseuze laesies
Cemento-ossifying fibroma
Ossifying fibroma
Fibreuze dysplasie
Reuscellaesies
Centraal reuscelgranuloom
Cherubisme
Aneurysmale botcyste
Ossifying fibroma met aneurysmale botcyste
Traumatische botcyste
Muco-epidermoid carcinoma thv kraakbeen
Zwellingen van het palatum
Frequent en zeer uiteenlopende E/
Oorzakelijke groepen
Dentaal
Bot
Inflammatoir
Cystisch
Neoplastisch
Mucosaal
Systeemziekte
Vasculaire malformatie
Hele reeks zeldzaamheden
Klinisch
Snelheid van opkomen + pijnlijk al dan niet
Pijnlijk: denk infectieus
Rx apicaal, OPG, CBCT
Ingesloten hoektand
Zwelling uitgaande van palatale wortels M1, M2, PM
Beoordeel steeds tandvitaliteit
Midlijn
Anterieur: cyste van ductus nasopalatinus
Midden: torus palatinus
Palatum primum
Zelden maligniteit tenzij bij doorbraak uit sinus/neus of maligne odontogene tumor
Verhoogde mobiliteit in een zwelling is verdacht teken
Hypoesthesie is steeds verdacht
Met name posterieur en in regio van foramen palatinum major => speekselkliertumoren
Adenoid cystic carcinoma en muco-epidermoid carcinoma breiden perineuraal uit
Perineuraal: Schwannoma, lymfoma, melanoma
Verder
Benigne
Pleiomorf adenoma
Maligne
Adenoid cystic carcinoma
Mucoepidermoid carcinoma
Uitgaande van weke delen (affecteren tanden meestal niet)
Bloedvaten
Speekselklieren
Zenuwen
Vet
Bindweefselcellen
Ganglia
Tandgerelateerde S/
Reuscelgranulomen
Fibro-osseuze letsels
Odontogene cysten en tumoren
Prothese die niet meer past bij edentaat, warm aanvoelende massa: denk aan Paget
Palatum molle
Denk steeds aan speekselkliertumoren en parotistumoren (diepe pool)
SpinoCC van palatum
Eerder induractie/ulceratie dan zwelling
Lymfoom
Zacht en vaker bij oudere patient
Hemangioom
Blauwachtig
AV-malformatie
Volwassenen
Uitgaande van neus/sinussen
Zwellingen van de gingiva
Gelokaliseerde gingivale zwellingen
Parulis
Def: laesie enkel op de gingiva met odontogene/parogene bron
E/
Periaicale infectie met cortexdoorbraak en drainage in weke delen
Pardontologisch bij verdiepte pockets
Diagn/
Rx + vitaliteitstest + pocketmeting
Guttapercha + rxopname
KO
Zachte rode papel met vaak pusafvloei bij palpatie
R/
Endo
Scaling
Extractie
Spontane heling als infectie is weggenomen
Epulis
Def: lokale zwelling van de gingiva
Diff diagn
Breed zonder histologie
Meeste zijn reactief (irriterende factor)
Maligniteiten
Twee groepen
Intravasculaire laesies
Rood-blauw aspect
Epulis granulomatosa (pyogeen granuloom)
Epulis gravidarum (pyogeen granuloom)
Epulis gigantocellularis (perifere reuscellaesie)
Bindweefsellaesies
Epulis fibromatosa (perifeer fibroom)
Epulis fissurata (irritatiefibroom)
Congenitale epulis
Epulis granulomatosum (pyogeen granuloom)
Def: tumorachtige granulomateuze weke delen woekering op milde irritatie
E/ milde irritatie/trauma
KO:
Pijnloze exofytische nodulaire massa
Gesteeld of sessiel
Diep rode kleur
Oppervlak geulcereerd of bedekt met fibreus beslag
Gesitueerd op gingiva, lip of tong
Diagn: excisiebiopsie
DDx
Reuscelgranuloom
Fibroma hemangioma
Metastase
R/
Excisie
Epulis gravidarum
Def: zwangerschapsgingivitis
Bij 5% van zwangerschappen, voorkeur in 2e trimester
Regresseert spontaan in eerste 6e maanden postpartum
E/ toename plasmaspiegels oestrogeen/progesteron + slechtere mondhygiëne
KO/
Helderrode gingiva
Zacht aanvoelend, oedemateus
Inflammatoir
Bloedt makkelijk
R/
Excisie met goede mondhygiëne
Epulis gigantocellularis/perifeer reuscelgranuloom
Def: weinig frequente reactieve tumorale woekering
E/
Lokale irritatie/trauma
Komt voort uit periost/PDL
KO
Enkel thv gingiva of edentate zones alveolaire kam
Bloedt makkelijk
Ulceratief kan
Kan osteolyse veroorzaken en zo mobiliteit tanden geven
Diagn: APO
DDx
Pyogeen granuloom
Fibroma
Kaposi sarcoma
R/ excisie + curettage van omliggend bot
Epulis fibromatosa / perifeer fibroma
DEF: reactieve woekering van bindweefsel
E/ niet steeds gekend, lokale irritatie/trauma
KO
Sessiel of gesteeld
Ulceratie
Rode/donkerrode kleur
Subtypes
Odontogeen fibroom
Ossificerend fibroom
Reuscelfibroom
DDx
Andere vormen van epulis
R/
Excisie
Epulis fissurata / irritatiefibroom
Def: frequent, weke delen reactie op slecht passende prothese
E/ irritatie door scherpe randen, lange randen
KO
Enkele/meerdere verlengde mucosale plooien in de omslagplooi
DDx
Fibroma
SCC
R/ resectie + aanpassen prothese
Congenitale epulis
Def: neoplasie van ongekende oorzaak thv alveolaire kam bij neonaten
E/ niet gekend
KO/
Polypoide zwelling
Gesteeld
Enkele mm tot cm op alveolaire kam
Maxillair > mandibulair
V>M
DDx
Neuro-ectodermale tumoren
Fibroom
Pyogeen granuloom
R/ excisie
Kwaadaardige letsels - SCC
SCC van gingiva of alveolarie kam = 15% van alle intra-orale SCC
KO
Rode proliferatie met lokaal witte onregelmatigheden (DDx leukoplakie, pyogeen granuloom)
Bloedvaten in epitheel
Onregelmatige aflijning
Oppervlakkige ulceratie
Palpeer steeds halsregio's!
Veralgemeende gingivale zwelling
Medicamenteus geïnduceerde zwelling
Drie frequente medicatieklasses
Anti-epileptica
Bij 30-60%, vnl eerste maanden van gebruik
Ca-antagonisten
Bij 30-60%, vnl eerste maanden van gebruik
Cyclosporines
Posttransplantatie
Vnl bij opstart (hoge dosis cyclosporine)
E/
ongekend
medicaties hebben allen invloed op Na en Ca huishouding. Ca opname fibroblast is geremd => collageen huishouding en immuunrespons gestoord
Geen duidelijke correlatie tussen dosis, serumconc, leeftijd of geslacht
KO
Begint thv interdentale papillen
Vnl thv fronttanden
Makkelijk bloedend
Bij pseudopockets => ontstaan klachten inflammatoire gingivitis
R/
Goede mondhygiëne
Medicatieswitch indien mogelijk
Aanvullende gingivectomie
Mondademhaling
E/ Door mondademhaling/lipincompetentie
KO/
Gingiva is gezwollen, rood, droog
Diagn/
Klinisch
R/
Gingivectomie
Afleren habituele mondademhaling
Gingivale fibromatose
E/
Autosomaal dominant
Genafwijking => TGF stimulatie van fibroblasten thv gingiva
M=V
Typisch rond leeftijd van 10 jaar presentatie
KO
Interdentale stevige zwelling zonder infectie/inflammatie
Zowel linguaal als vestibulair
Maxilla > mandibula
Soms belemmering eruptie indien uitgesproken
Extra-orale S/
Hirsutisme
Epilepsie
Doofheid
R/
Gingivectomie (heelkunde/laser)
Recidief
Leukemie
Def: maligne aandoening door overproductie van leukocyten
Types:
acuut versus chronisch
Myeloid-lymfocytisch
KO
Rode, sponsachtige gingiva
Bij progressie eerder paarse gingiva, afstaande papillen, bloeding
Extra-orale S/
Adenopathieën
Malaise
Anemie
Infecties
R/
Radio-chemotherapie
Beenmergtransplantatie
Gingiva-aantasting: grondige mondhygiëne, antibacteriële spoeling
Zwellingen van de lip
Gelokaliseerde lip zwelling
Hematoma
KO
Fluctuerend oedeem
Onregelmatige aflijning
Pijnlijk
Laceraties
Bloedingen
Tandletsels
Op kinderleeftijd
R/ resorbeert spontaan, verzorgen van laceraties
Mucocoele
E/ kleine speekselklier/afvoergang
Types
Extravasatie mucocoele: meest frequent (90%)
Schade aan ducti door trauma
2e/3e levensdecade
Retentiemucoele
Partiele obstructie ductus door infectie, lithiasis, andere
Oudere leeftijd
Locatie
Onderlip, thv PM of hoektand
Buccale mucosa, mondvloer, gehemelte, palatum, tong
Thv bovenlip zeldzaam + DDx met pleiomorf adenoma
KO
Pijnloze ronde solitaire zwelling
varieren in omvang en grootte
Translucent tot blauwachtig, indien diep gelegen: normale mucosakleur
Komen snel op, blijven persisteren voor weken/maanden
R/ excisie, kans op recidief
Speekselkliertumoren
Beweegbare nodule van zachte consistentie
Pijnloos
Traag groeiend
Veralgemeende lip zwelling
Angio-oedeem
Syn/ Quincke-oedeem, angio-neurotisch oedeem
Verworven of aangeboren
Cfr supra
KO
Zwelling is glad, pijnloos
Zelden symmetrisch
Vnl lippen maar ook tong en palatum kan
Bedreiging luchtweg
DDx
Cheilitis granulomatosis
Melkersson-Rosenthal
Autoimmune aandoeningen
Insectenbeten
Cheilits granulomatosa
E/
Abnormale immuunrespons op allergeen/vreemd voorwerp
S/
Asymptomatisch
Periodes van opstoten en remissies
KO
Niet-pijnlijke zwellig van lip
Neemt langzaam toe
Kan in beide lippen, voorkeur voor onderlip
Kleur blijft normaal
Granules bij palpatie
APO
Granulomateuze inflammatie
R/
Vermijden prikkels
Triamcinolone injectie intralesionair
Topische steroiden
Heelkunde
Melkersson-Rosenthal
Gelijkaardig beeld als cheilitis granulomatosa
Bijkomende symptomen!
Triade
Cheilitis granulomatosa
Unilaterale faciale paralyse
Fissuurtong
R/
Idem als cheilitis granulomatosa
Ziekte van Crohn
Def: regionale illeïtis door chronische inflammatoire ontsteking
Kan mondholte aantasten
E/ onduidelijk
KO
Variabel
Vooral jongere personen
Abdominale klachten op voorgrond
Pijn, nausea, diarree, koorts, rectale bloeding
10-20% orale laesies, triade:
Diffuse lipzwelling
Kasseivormige mucosale streping
Mucosale hypertrofie
Orale ulceraties
DDx
Pyogeen granuloom
Granulomatosis
Sarcoïdosis
R/
Sulfasalazine
Topische/systemische steroïden
Zwellingen van de tong
Opgezwollen tong
Meerdere oorzaken
Ontsteking
Weefselschade
Soms levensbedreigend
Lipoma
Def: benigne tumor van adipeus weefsel
Frequent thv huid, zeldzaam thv mondholte
E/ niet gekend
KO
Pijnloze zwellig, deegachtig, mobiliseerbaar
Geel tot licht paars
5 mm tot 3 cm
Vnl 40-60 jarigen
DDx
Fibroma
Myxoma
Mucocoele
R/ excisie
Fibroma
Def: meest frequente benigne tumor in mond bestaande uit bindweefsel
E/ lokale factoren/trauma
KO
Sessiel of gesteeld
5 mm tot 3. cm
R/ excisie en wegnemen oorzaak
Neurofibroma
Def: benigne zwelling uit woekering perineuraal weefsel: schwanncellen of perineurale fibroblasten
Geen neiging tot metastases
S/
Asymptomatisch
Paresthesieën en pijn mogelijk bij penetratie in diepte
KO
Stevies sessiel
Paarse kleur
Solitair of multipel
Bij multipel denk aan neurofibromatosis (café au lait
Thv tong maar ook mucosa en palatum
DDx
Fibroma
Traumatisch neuroma
Reuscelgranuloma
R/ excisie
Lymfo-epitheliale cyste
Def: zeldzame ontwikkelingsstoornis met cystische degeneratie van klierweefsel overdekt door epitheel
KO
Asymptomatische goed afgelijnde nodule
Stevig met witgele kleur
Cysteus beeld
Vnl thv tong, soms mondvloer
Diagnose via PAO
R/ excisie
Vasculaire afwijkingen
2 categorieën
Vasculaire malformaties
Capillair
Veneus
Lyfmatisch
Arterioveneus
Vasculaire tumoren
Hemangioma
Hemangiomaendothelioom
Tufted angioma
Pyogeen granuloma
DDx
Relatief makkelijk te onderscheiden
Bij druk verdwijnt rode kleur en wordt letsel bleek, bij loslaten zien we terug filling
Besluit
Wanneer hoofdklacht zwelling is dan gebruiken we volgend denkkader
Systeemaandoeningen
Veralgemeende gelaatsuitdrukking
Veralgemeende gingiva pathologie
Idem bij medicatiegebruik
Congenitaal
Vasculair
Lymangioom (posterieure halsdriehoek)
Fusiestoornissen (op midlijn of op verloop kieuwbogen, voor de SCM): pits, fissuren, sinussen, fistel, cysten
Infecties
Dentogeen, systemisch, granulomateus
Zoeken naar pijn, sliklast, koorts, malaise
Odontogene/niet-odontogene cysten
Meestal asymptomatisch tenzij surinfectie
Surinfectie vnl bij congenitale cysten
Goedaardige tumoren
Soms moeilijk onderscheid met kwaadaardige/fibro-osseuze
Rx-aandachtspunten
Aflijning: scherp/wazig
Verdringing wortels
Buitenste cortex, canalis mandibulae
Wortelresorpties, type resorptie
Multiloculariteit
Honinggraatbeeld of zeepbelbeeld
Zoonestraalreactie op rand van het proces
Uitgebreidheid en lokalisatie
Mucocoele van bovenlip is zeldzaam, voorkeur voor speekselkliertumor
Anterieure palatum is domein van dentogene pathologie
Eens voorbij het foramen incisivum stijgt kans exponentieel op pathologisch proces!
Last updated