Goedaardige mucosatumoren

Inleiding

• Belangrijke rol voor de tandarts

  • vaak toevallige vondst in tandartsstoel

  • is de enige diagnostische setting met veel aandacht voor de mond

  • tijdige verwijzing kan verschil zijn tussen leven of dood

  • niet enkel verwijzen, maar ook nadien klinisch opvolgen

• Het stellen van de diagnose

  • vaak heel kenmerkend klinisch aspect ➞ goed vermoeden diagnose zonder weefselonderzoek

  • kleine afwijkingen tot 1cm zonder tekens van maligniteit ➞ doe excisiebiopt (marge van maar enkele mm)

  • grote en verdachte afwijkingen ➞ doe incisiebiopt (meest verdachte plaats en voldoende diep)

  • iedere biopsie heeft zijn eigen vereisten (vers, gefixeerd, met gezond weefsel erbij…) ➞ altijd correleren met vermoedelijke diagnose

• Onderverdeling van de tekst

  • groep 1: louter afwijking epitheel

    • papillaire gezwellen

      • vingerachtige projecties

      • bloemkoolachtig

      • afgerond en stomp

      • zoals fungiforme papillae van de tong

    • verruceuze letsels

      • hetzelfde als supra

      • microscopisch meer onregelmatig oppervlakkte

    • geümbiliceerde letsels

      • koepelvormig

      • ingerolde rand en centrale instulping gevuld met keratine

    • papels

      • klein < 0,5cm

      • groepjes (diffuus)

    • polypoïde laeses

      • cfr. papels maar groter

  • groep 2: afwijking epitheel als gevolg van onderliggend proces (secundair opduwen mucosa)

    • dit is veel frequenter

    • zijn eigenlijk geen echte ’mucosa’tumoren

• Diffuse papillaire en polypoïde laesies zijn vaak uitdrukking van systeemziekten

Focale papillaire en verruceuze laesies

Papilloom

• Relatief zeldzaam goedaardig gezwel van de mondmucosa

• Voorkeurslokalisatie

  • tong

  • harde en weke palatum

  • minder: buccale mucosa, gingiva en lippen

• Voorkomen

  • wit

  • gesteeld

  • bloemkoolachtig

  • diameter: enkele mm

• Etiologie

  • HPV 2-6-11 (maar niet altijd!)

• R/

  • excisie aan basis ➞ dan weinig recidief

  • indien multipel aanwezig ➞ neiging tot recidief

  • geen maligne degeneratie

Verruca vulgaris

• = Wratjes ➞ zeldzaam in de mond

• Voorkeurslokalisatie

  • lippen en tong

  • check altijd andere lichaamsdelen (vingers/nagelbijten)

  • indien in grote getallen aanwezig ➞ cave HIV of immunosuppressie

  • indien verruca vulgaris retrocommissuraal ➞ denk aan HIV

• Voorkomen

  • witte bloemkoolachtige uitzicht cfr. papilloom

• Etiologie

  • HPV type 2-4-40

• R/

  • zelf limiterend ➞ kan spontaan verwijderen

  • indien storende lokalisatie: coagulatie of cryotherapie

  • recidiveert frequent

Condylomata acuminata

• Geslachtsziekte (SOA) die frequent in ano-genitale regio voorkomt

• Voorkeurlokalisatie

  • kan in mond: zachte gehemelte en mondvloer

  • bij HIV-positieven en immuungecompromiteerd

• Voorkomen

  • multipele kleine roze nodules

  • vloeien samen tot zacht sessiel of gesteel geheel (dit is typisch en zo onderscheid je andere papillaire letsels)

• Etiologie:

  • HPV 6-11

  • auto-inoculatie of sexueel contact

Verruciform xanthoma

• Keratotisch letsel

• Voorkomen

  • keratotisch letsel

  • normaal gekleurde oneffen verhevenheid

  • ulceratieve klinische indruk (opgeworpen randen)

  • < 1,5cm

  • meestal: verhemelte en alveolaire kam

• Etiologie:

  • niet door lokale irritatie, tabak, HPV of hyperlipidemie

• R/ excisie

Andere

• Sialadenoma pailliferum

• Reuscelfibroom

• Specific granulomatous infections

Focaal en geümbiliceerde papels

Keratoacanthoma

• Goedaardige snel ontwikkelende hoornvormende afwijking van de huid ➞ zet ons vaak op het verkeerde pad door maligne uiterlijk

• Vaak DDx met epidermoïdcarcinoom

• Voorkeurslokalisatie

  • uitsluitend lip

• Voorkomen

  • 50-70 jaar, meer bij mannen

  • solitair

  • kratervormige centrale verhevenheid (keratineprop)

  • zelden >1,5cm

  • kan pijn geven en kan adenopathie geven

• Etiologie

  • ongekend

  • mogelijk uit haarfolikel of sebumklier

• R/

  • geneest spontaan binnen 4-6 maand = self healing carcinoma

  • obligate biopsie gezien niet klinisch te onderscheiden met maligniteit (SCC)

    • zelfs biopsie kan er dan naast zitten

    • kerato-acanthoom heeft wel echt snelle groei (weken)

  • veiligheidshalve ➞ bij minste twijfel behandelen als plaveiselcellig carcioom

  • recidief is zeldzaam

Molluscum contagiosum

• Uniek type virale wratten

• Etiologie

  • infectie met poxvirus

• Voorkeurslokalisatie

  • huid bij kinderen

  • anogenitaal bij volwassenen

  • indien intra-oraal ➞ suggestief voor immunosuppressie of HIV

• Voorkomen

  • kleine noduli met centrale pit

• R/

  • excisie kan

Warty dyskeratoma

Diffuse en multifocale papillaire letsels

Condyloma acuminatum

• Zie supra

• Kan ook diffuus voorkomen

Verruceuze hyperplasie of atypische verruceuze leukoplakie

• Precancereus letsel

  • einde van benigne spectrum tussen verruceuze leukoplakie en verruceus carcinoom

  • kan je klinisch niet onderscheiden van een carcinoom

• Voorkeurslokalisatie

  • gingiva

  • omslagplooi

• Voorkomen

  • witte of lichtroze

  • exofytische/bloemkoolachtige verhevenheid

• Etiologie

  • soms isolatie van HPV (niet altijd)

• R/

  • nauwgelet opvolgen

  • regelmatig biopsie

  • eradicatie is zeldzaam en recidief frequent

Verruceus carcinoom

• Maligne tumor maar

  • voldoet niet aan alle kenmerken van carcinoom

  • metastaseert niet!! (tenzij na anaplastische transformatie)

  • kan wijzigen naar SCC (vb. bij recidief)

• Etiologie

  • ontstaat uit verruceuze leukoplakie

  • associatie aan tabagisme

  • minderheid: HPV subtype 2

• Voorkomen

  • oppervlakkige groei

  • exofytisch wratachtig witte omslagplooi

• R/

  • radicale resectie met marge van 1cm

  • radiotherapie is een mogelijkheid voor zeer uitgebreide of inoperabele letsels

Acanthosis nigricans

• Gepigmenteerde papillomateuze huidlaeses

• Tong en lippen als voorkeurslokalisatie

• Oorzaak onbekend

• Gepaard met GI maligniteit

• Altijd indicatie om verder te investigeren!! (paraneoplastisch)

• Zeldzame aandoening

• Geen lokale behandeling nodig

Focale dermale hypoplasie

Nevus unius lateris

Diffuse papels en polypoïde laesies

Benigne papillaire hyperplasie (palatale papillomatose)

• Soort nodulaire vorm van denture stomatitis

• Voorkomen

  • dicht gerangschikte ovale of ronde oedemateuze papillaire uitstulpingen (diameter 2-4mm)

  • erythemateuze achtergrond

  • ‘wratachtig’ gehemelte

  • wisselende graden van ontsteking

  • zelden ulceratie

• Etiologie

  • onduidelijk

  • soort inflammatoire hyperplasie geassocieerd aan frictie/irritatie

  • slechte prothese, mondhygiëne of onvoldoende speeksel

  • rol van Candida blijft speculatief (gezien ook vorm bij niet-prothesedragers)

• R/

  • orale antifungale gel (Nystatine) + Sporanox

  • cryotherapie (onder LA)

  • electrocoagulatie van hele palatum

  • plaatje of prothese met lidocaïne/terramycinezalf

Stomatitis nicotina (smokers palate)

• Voorkomen

  • eerst roodheid en ontsteking palatale slijmvlies

  • dan grijswit gerimpeld aspect

  • geümbiliceerde papels ➞ evolutie tot verdikt multinodulair uitzicht met centraal van iedere nodule geretraheerde rode punt

• Voorkeurslokalisatie

  • posterieure palatum durum

  • palatum molle

• Etiologie

  • pijprokers

  • kan ook bij andere rokers

  • geen maligne ontaarding ➞ maar wel aanwezigheid risicofactor roken

• R/

  • spontane remissie na rookstop

Focaal epitheliale hyperplasie (ziekte van Heck)

• Ziekte van Heck

• Vookomen

  • goedaardige asymptomatische gladde verhevenheid slijmvlies

  • multipele fibroompjes op mucosa of lippen

• Etio:

  • HPV 13-32

  • niet bij ons, enkel in Amerika en Groenland

• R/ spontane genezing na 1 jaar

Multipel hamartoma syndroom (ziekte van Cowden)

• Ziekte van Cowden

• Voorkomen

  • multipele kleine witte noduli op gingiva, tong, palatum en lippen

  • concomitante keratosen t.h.v. voetzool en handpalm

• Etiologie

  • hereditair: autosomaal dominant

  • mutaties PTEN: tummor supressor ➞ paraneoplastisch teken (check algemeen voor tumoren: borst, schildklier…)

Pyostomatitis vegetans

• Idiopathische inflammatoire afwijking mondholte

• Etiologie:

  • associatie met IBD (CU>Crohn)

  • leveraandoeningen

• Voorkomen

  • multipele witte friabele pustels op wang en lipmucosa

  • pijnlijk/brandend

  • snail track = erosie en ulceratie van pustels laten soort spoor achter

• DDx

  • Behçet

  • bulleus pemphigoid

  • epidermolysis bullosa

  • Herpes simplex

  • syfillis

• R/

  • controle GI symptomatologie

  • orale laesies verdwijnen dan

Epitheliale zwellingen secundair aan een onderliggend proces

• Zwellingen die het epitheel oplichten en dus hun oorsprong vinden in diepere lagen dan het epitheel

• Onderverdeling o.b.v. lokatie met de etiologie van de letsels in verschillende lagen

• Bij gegeneraliseerde zwellingen ➞ internistisch nakijken

Differentieeldiagnose volgens lokalisatie

LIPPEN	GINGIVATUMOREN
goedaardige mucosatumor, uitermate zeldzaam	de meest frequente en de best bekende in een tandheelkundige praktijk
meeste gezwelletjes zijn onder de mucosa gelegen	term epulis betekent alleen gezwel van de tandvleesrand, zonder enige specificatie over de histologische aard van het gezwel
onderlip: mucocoele in de onderlip is zeer frequent	diphenylhydantoine hyperplasie
bovenlip: bij een bolletje moet in de eerste plaats aan een semimaligne of maligne speekselkllertumor gedacht worden

GEZWELLEN TANDVLEESRAND: EPULIS
reuscelepulis: peripheral giant-cell granuloma - giant cell reparative granuloma (van het bot): uitgesproken weefselreactie op een irritatie - giant-cell tumor - DDx: pulpapoliep, exofytisch carcinoma
pyogeen granuloma
zwangerschapsepulis
fibreus epulis
diphenylhydantoïne hyperplasie

TUMOREN VAN DE TONG
normale anatomie, soms toch ongerustheid veroorzakend: - papillae foliatae - papilae vallatae - tongtonsillen (worden vaak door patiënten als niet normaal gezien)
onder de goedaardige tumoren vooral: - irritatiefibroom, vooral aan de tongpunt - lymfangioom - hemangioom
een klein lymfangioom komt vooral op de middellijn voor, een andere anomalie op de middellijn is de romboïde glossitis
een hemangioom, en het zijn bijna uitsluitend caverneuze hemangiomen, komen meer lateraal en in de voorste tonghelft voor

TUMOREN VAN HET PALATUM
Bij de gezwellen van het palatum kan een lijn getrokken worden die gaat van premolaar tot premolaar. Wat ventraal hiervan gelegen is, is betrekkelijk veilig.
In de middellijn is een beenharde tumor altijd een torus palatinus, ook wanneer hij gelobd is, of wanneer de oppervlakte door mechanisch trauma een lichte oppervlakkige ulceratie vertoont.
Lateraal is een weke zwelling een abces, dat bijna altijd uitgaat van de laterale snijtand of van een getransplanteerde hoektand.
Het wordt gevaarlijker wanneer de zwelling dorsaal van die lijn gelegen is, zelfs wanneer zij klein en helemaal niet geülcereerd is.
Wanneer zij symmetrisch gelokaliseerd is t.h.v. processus alveolaris, is dit de enige tumor die veilig is. Dan is het een symmetrisch fibroom.
Ontrbeekt die symmetrie, dan kan het nog een fibroom zijn, maar in de overgrote meerderheid van de gevallen zal het een semimaligne of maligne speekselkliertumor zijn.

Meest frequente laesies

GINGIVA - PROCESSUS ALVEOLARIS	MONDVLOER
parulis	ranula
pyogeen granuloma	dermoïd cyste
reuscel granuloma	lymfo-epitheliale cyste
perifeer fibroma	ONDERLIP
perifeer ossifiërend fibroma	mucocoele
doorgroeiende zwelling vanuit het bot	BOVENLIP
	speekselkliertumor

WANG	RETROMOLAIRE ZONE
benigne mesenchymale tumoren	dentigere cysten
fibreuze hyperplasie	pericoronitis
speekselkliertumoren	mucoepidermoid carcinoma

TONG	PALATUM
benigne hemangiomen	tori
benigne lymfangiomen	abcessen
neurale schede tumoren	speekselkliertumoren
granulair cell tumor
systeemaandoeningen: - amyloidosis - specifieke granulomateuze aandoeningen: tbc, histoplasmose
maligne aandoeningen

Lokale niet-plaque gerelateerde tumefacties

EPULIS = zwelling van tandvleesrand ➞ verder geen specificatie

Pyogeen granuloma of botryomycoma

• Voorkeurslokalisatie

  • gingiva

  • elders mucosa kan ook

• Voorkomen

  • exofytisch

  • sterk gevasculariseerd ➞ rode kleur en makkelijk bloeden

  • granulomateus

  • tot 1cm groot

  • meestal glad maar kan ook ulcer of wratachtig voorkomen hebben

  • vaak in nauwe relatie met tandsteen (irritans)

• Etiologie

  • onzeker

  • vermoedelijk excessieve immuunreactie op lokale prikkel

  • nieuwe classificatie ➞ vasculaire laesie = lobular capillary hemangioma

  • frequenter bij zwangeren (pregnancy tumor) ➞ gewijzigde hormoonbalans ➞ meer immuunactiviteit

  • biopteren om SCC uit te sluiten

• R/

  • heelkundige excisie

  • verwijderen uitlokkende factor

Perifeer fibroom

• Voorkeurslokalisatie

  • marginale gingiva

  • voorkeur voor interdentale papil

• Voorkomen

  • goedaardige focale fibreuze hyperplasie

  • glad oppervlak

  • niet geülcereerd en normaal van kleur

  • bij jong volwassen vrouwen

  • evolutie

    • scleroseren

    • evolutie naar pyogeen granuloom

• Etiologie

  • inflammatoire hyperplasie

  • oorsprong in PDL

• R/

  • excisiebiopt met rootplaning

  • gezien moeilijke DDx klinisch met perifere odontogene tumoren

Perifeer reuscel granuloom

• Voorkeurslokalisatie

  • gingivarand of processus alveolaris

• Voorkomen

  • gesteeld of sessiel

  • vooral bij vrouwen rond 30 jaar

  • weke tot vaste consistentie

  • donkerrood

  • glad of hobbelig

  • erosie kan

• Etiologie

  • weefselreactie op irritatie

  • provocerend trauma: extractie, prothese

  • geassocieerd aan clastische activiteit (wortelresorpties)

• R/

  • excisie

  • heel grote neiging tot recidief

Torus mandibularis

• Voorkeurslokalisatie

  • bilateraal linguaal van de mandibula regio PM

  • zeldzaam unilateraal

• Voorkomen

  • harde zwelling

  • traag progressief groeiend

  • vaak toevalsvondst

• Etiologie

  • exostose

  • raciale verschillen

• R/

  • hoeft niet

  • tenzij:

    • preprothethisch

    • start RT

    • start anti-resorptie medicatie

Perifeer ossifiërend fibroom

• Voorkeurslokalisatie

  • exclusief t.h.v. gingiva

  • vanuit interdentale papil

  • kan ook bij edentaten

• Voorkomen

  • progressief traag groeiend harde zwelling

  • glad oppervlak

  • ulceratie kan

  • geen verkleuring

• Etiologie

  • histologie: osteoïd of cementachtig weefsel ⇒ benaming

  • niet gelinkt aan ossifying fibroom bot

  • eigenlijk ook geen fibroom

  • daarom eerder naam: fibreus epulis

• R/

  • DDx: pyogeen granuloom of perifeer reuscelgranuloom

    • POF vaak normaal van kleur

  • diepe excisie inclusief periost en PDL ➞ letsel onstaat hier waarschijnlijk uit

  • nadien scalen en rootplanen

Epulis fissuratum

• Voorkeurslokalisatie

  • mucosaplooien bij prothese

• Voorkomen

  • flabby ridge

  • diepe mucosaplooien rondom protheserand met vaak traumatisch ulcus in de diepte (cave maligniteit!)

• Etiologie

  • inflammatoire fibreuze hyperplasie

  • associatie met oude slecht passende prothese en resorptie van processus alveolaris

• R/

  • lokale excisie ➞ nadeel is dat omslagplooi nog ondieper wordt en makkelijk recidief ➞ sulcusverdieping nodig

  • heling per secundam (niet primair sluiten) met prothese in situ is alternatief met nadien nieuwe prothese

  • je kan ook trial doen met prothese uitlaten en heling afwachten

Congenitale fibromatose

• Voorkeurslokalisatie

  • bovenkaak

• Voorkomen

  • gesteelde zachte tumor

  • glad oppervlakte

  • uitsluitend bij pasgeborenen

  • van heel klein tot heel groot

• Etiologie

  • DDx met granular cel myoblastoma (Abrikosoff tumor) ➞ kan op iedere leeftijd en zit op tongrand

  • DDx met congenitaal sarcoom of teratoom

• R/

  • excisie

Epulis gravidarum

• Naast zwangerschapsgingivitis

• Lokaal epulis

• Klinisch DDx met pyogeen granuloom

• R/

  • eerst zuurstofwater, chloorhexidine, goed poetsen

  • als daarmee niet weg, kan het worden verwijderd

  • uitstellen tot post partus ➞ makkelijk recidief en veel bloeding bij excisie

Gegeneraliseerde niet-plaque gerelateerde tumefacties

Fibromatosis gingivae

• Voorkeurslokalisatie

  • interdentaal in molaarstreek

  • kan vanaf melktanden

• Voorkomen

  • gegeneraliseerde epulis met multinodulair aspect

• Etiologie

  • hereditair

  • autosomaal dominante overerving

  • > Laband syndroom

    • splenomegalie

    • vergrote weke delen neus en oor

    • hyperflexibiliteit

    • verkorte vingers/hypoplasitsche nagels

• R/

  • moeilijke DDx medicatie-induced gingivahyperplasie en leukemische infiltraten

  • gingivectomie + prothese voor functionele/esthetische outcome

  • recidief!

Medicatiegerelateerde hyperplasie

• Voorkeurslokalisatie

  • start interdentale papillen

  • meest uitgesproken vestibulair van front

• Voorkomen

  • kan volledige tanden ‘opzwelgen’

  • voor lange tijd normale kleur en stippeling

  • bij ontstaan van diepe pseudopockets ➞ ° inflammatoire gingivitis

• Etiologie

  • anti-epileptica

    • 33% van fenytoïne (in mindere mate bij depakine)

    • indien fenytoïne + phenobarbital: 83%

    • vooral frontstreek

  • CaCh blockers

    • nifedipine 10%

    • verapamil

    • diltiazem

  • immuunsupressiva

    • 5-16% van de patiënten die cyclosporine gebruiken

    • dosisgerelateerd

    • meer uitgesproken indien voorafgaand transplantatie gedaan werd

  • DD: mondademhaling

• R/

  • gingivectomie

  • goede mondhygiëne

Cyclische neutropenie

• Voorkeurslokalisatie

  • multifocaal op mucsoa

• Voorkomen

  • cyclische (om de 20 dagen) multifocale ulceraties op de mucosa

  • blijven 1 week aanwezig

  • oppervlakkige ulcera met erythemateuze halo

  • eventueel ernstige paro

  • gaat samen met otitis media, gewrichtslast en hoofdpijn

• Etiologie

  • neutropenie

  • hypothese: maturatie arrest in beenmerg

• R/

  • hematologisch

  • slechte prognose voor paro

Niet-specifieke hyperplastische gingivitis

• Voorkeurslokalisatie

  • vanuit interdentale papillen

• Voorkomen

  • mild oedemateuze gingiva met erytheem (sterk erythemateus!!)

  • veralgemeende zwelling

  • tandplaque accumulatie met paro aantasting vaak aanwezig

• Etiologie

  • vaak bij zwangeren

• R/

  • uitsluiten DM Type 1, leukemie en neutropenie ➞ bloedstaal

  • DDx medication induced gingivitis en fibromatosis gingivae alsook vele anderen

  • paro curettage + profylaxis + algemene mondhygiëne

Granulomatosis met polyangiitis (GPA-Wegener)

• Voorkomen

  • zeer destructieve granulomen in luchtwegen, necrotiserende angiitis en glomerulonefritis

  • één van eerste symptomen zijn sinusitis en rhinitis + hoesten van bloed

  • benige aantasting neus, sinussen en gehemelte

  • pathognomonische veranderingen aan gingiva

    • gegeneraliseerde hyperplastische gingivitis

    • karakteristiek korrelig of gelobd teleangiëctatisch uitzicht

• Etiologie

  • zeldzame auto-immune vasculitis

  • ANCA’s in bloed

  • DDx: makkelijk te maken door teleangëctatisch uitzicht

• R/

  • corticoïden

  • chemotherapie (cyclofosfamiden)

  • adrenaline vermijden ➞ geeft nog meer necrose

DM type 1

• Voorkeurslokalisatie

  • diffuse of multifocale erythemateuze gingiva

• Voorkomen

  • veel paro problemen

  • microangiopathie en atherosclerose

  • vaak paro abcessen

• Etiologie

  • auto-immuniteit tegen eilandjes van Langerhans

• R/

  • nuchtere glucosebepaling

  • AB en paro debridement

Zwangerschapsgingivitis

• Voorkomen

  • gegeneraliseerde epulis

  • vuurrode en hobbelige, gezwollen gingiva

  • makkelijk bloedingen bij sonderen

• Etiologie

  • hormonale wisselingen

• R/

  • biopsie om DDx uit te sluiten: Kaposi sarcomen, angiosarcomen en leukemie

  • paro behandeling

  • verdwijnt spontaan na partus

Leukemie

• Voorkomen

  • helft van de patiënten met acute leukemie: bij acute monocytaire leukemie

  • verdikte interdentale papillen

  • rood/blauw van kleur en kunnen hard aanvoelen

  • ulceraties met pseudomembraan zijn mogelijk

  • verhoogde bloedingsneiging (thrombocytopenie)

    • petechieën

    • ecchymose

    • hemartrose

• Etiologie

  • infiltraat gingiva met leukemische cellen

  • DDx met niet-specifieke hyperplastische gingivitis, fibromatosis gingivae en medicamenteuze hyperplasie

• R/

  • dringend biopt en bloedname

  • behandeling door hematoloog

  • regressie na remissie leukemie

Tumefacties van de mondvloer

Inleiding

• Denk altijd eerst aan speekselklierpathologie

  • primair: benigne of maligne neoplasmata ➞ laattijdige ontdekking

  • secundair: sialolithiase

• Infectie kan ook

  • Angina van Ludwig!

Ranula

• Pseudocyste gevuld met mucine in uitvoergang gl. sublingualis

• Blauwe kleur en lijkt op buik kikvors < afgeleide naam uit Latijn

• Bij uitgesproken zwelling ➞ obstructie speekselklier

• R/

  • excisie

  • cave plunging ranula ⇒ benaderen via de hals

Tumefacties van de tong

Inleiding

• Altijd goed maligniteiten nakijken ➞ vaak pas laattijdige ontdekking

• Tong heeft goede vascularisatie, bezenuwing en lymfatische voorziening

• Indien twijfel ➞ better be safe than sorry en verwijs door

Irritatiefibroom

• Voorkeurslokalisatie

  • tongpunt

• Voorkomen

  • lokaal verheven

  • glad en zacht

  • normale kleur

  • soms ulceratie door irritatie

• Etiologie

  • traumatisch fibroom/inflammatoire hyperplasie

  • ongeveer hetzelfde als perifeer fibroom

• R/

  • wegnemen oorzaak!!

    • prothese uitlaten tot genezen is

  • excisie

Pyogeen granuloom

• Cfr. gingivale tumefacties

• Kan ook op tong

Varices en flebectasieën

• Voorkeurslokalisatie

  • bilateraal ventrale zijde tong

• Voorkomen

  • multipele confluerende blauwe of paarse verhevenheden

  • zijn wegdrukbaar indien geen trombus

• Etiologie

  • anamnestisch vaak mineur trauma

  • geen relatie met systemisch lijden

• R/

  • hoeft niet

  • kan via electrocoagulatie of laser

Granulaire cell tumor

• Voorkeurslokalisatie

  • tong

• Voorkomen

  • klein pijnloos knobbeltje

  • gelige kleur

  • kan multipel zijn (zeldzaam)

• Etiologie

  • > naam uit korrelig aspect van cytoplasma cellen

  • kan overal in het lichaam, maar voorkeur voor mondholte en tong

  • onzekere etiologie: waarschijnlijk uit zenuwweefsels

  • bij biopsie soms pseudo-epitheliomateuze hyperplasie ➞ APO zegt dan foutief plaveiselcarcinoom

• R/

  • excisie

  • indien onvolledig, kleine kans op recidief

Schwannoom

• Voorkeurslokalisatie

  • kan overal in het lichaam

  • frequent op de tong, zelden op de lip

• Voorkomen

  • pijnloos en zacht bij palpatie

  • goed omkapseld en beperkt groeipotentieel

• Etiologie

  • maligne degeneratie is zeer zeldzaam

• R/

  • excisie

Hairy tongue

• Voorkeurslokalisatie

  • achterste deel dorsum linguae

• Voorkomen

  • lengte tot 2cm

  • kleur varieert: wit-geel-bruin-zwart (lingua nigra)

    • pigmentatie door tabak, voedsel, chromogene bacterie

  • symptomatisch of jeuk/branderig

• Etiologie

  • verlenging van de papillae filiformis

  • DDx met beslagen tong

    • verkleuring van exogene oorsprong die de lengte van papillen niet overschrijdt (3mm)

  • eigenlijke etiologie niet goed gekend

    • mogelijks vertraagde eliminatie hoornlaag of overdreven keratine aanmaak

    • overvloedig gebruik waterstofperoxide, onvoldoende mondhygiëne en roken

    • gebruik AB of CS?

    • eventueel verlaagde pH van mondsecreten ➞ blokkeert normale desquamatie

• R/

  • borstelen tong met water en harde tandenborstel voor minstens 2 minuten per dag

  • matig succes met trichloorazijnzuur of podophyllum resin

Lingua rhomboïdea of glossitis rhombica mediana

• Voorkeurslokalisatie

  • dorsaal op tong net anterieur van foramen caecum

• Voorkomen

  • ovaalvormige verhevenheid of depressie

  • goed afgelijnd, niet groter dan 2cm

  • rood, glad of korrelig opeprvlak

  • kan lichte pijn of ongemak geven

  • vaak op middelbare leeftijd

• Etiologie

  • Candida wordt vaak geïsoleerd, maar geen eensgezindheid over de rol

  • vroeger was theorie ontwikkelingsstoornis van tuberculum impar (<-> middelbare leeftijd)

  • DDx: ectopische schildklier (moet dorsaal van foramen caecum ligggen) ➞ scintigrafie voor uitsluitsel

  • geen maligne omvorming

• R/

  • lokale antifungale medicatie

  • eventueel cryotherapie

  • rookstop!

Vasculaire malformatie

• Voorkeurslokalisatie

  • tong en mondbodem

  • lippen en wangslijmvlies

  • lymfangioom vaak op middellijn

  • hemangioom vaak lateraal op voorste deel tong

• Voorkomen

  • vlakke of verheven afwijking met diep rode/blauwrode kleur

  • onscherpe begrenzing

  • van enkele mm tot enkele cm

  • lymfangioom: kleine grijze bolletjes

• Etiologie

  • moeilijk klinisch onderscheid tussen hemangioom en lymfangioom

  • gebruik MRI of angiografie

  • verkalking kan optreden indien lang aanwezig = flebolieten

• R/

  • cryochirurgie

  • scleroseren

  • laser

  • embolisatie

• Indien je vasculaire malformatie ziet in de mond. Doe geen extracties!!!

  • overlijdens bij extracties typisch bij patiënten met AV-malformatie of levercirrose

Tumefacties van het palatum

Inleiding

• Denkbeeldige lijn tussen premolaren

  • anterieur hiervan: meestal goedaardig

  • posterieur hiervan: aandacht voor maligniteit

• Andere vuistregel:

  • bilateraal of middellijn: meestal goedaardig

  • unilateraal: sneller denken aan maligniteit

Torus palatinus

• Voorkeurslokalisatie

  • middellijn

• Voorkomen

  • beenharde exostose

• Etiologie

  • bot

  • bij 20% van bevolking

• R/

  • hoeft niet weg

  • verwijderen preprothetisch, antiresorptieve medicatie

  • met hamer en beitel en boor

  • neem afdruk, frees de torus weg en laat een gehemelteplaatje maken dat je na de ingreep kan aanbrengen als tamponade!

Neurofibroom

• Voorkomen

  • vast elastische indruk

  • solitair of multipel

• Etiologie

  • goedaardig gezwel uit Schwanncellen perifere zenuw

  • 10% is neurofibromatose gerelateerd

    • café-au-lait vlekken + andere neurofibromen

    • kan maligne degenereren naar sarcoom

• R/

  • heelkundige excisie

Necrotiserende sialometaplasie

• Voorkeurslokalisatie

  • hard of week verhemelte

• Voorkomen

  • focaal diep geülcereerde zone harde of zachte verhemelte

  • kan bilateraal

  • ulceratie

    • groot

    • niet geïndureerd

    • groot necrotisch centrum met ruwe bodem en grijze membraan

  • pijnloos

• Etiologie

  • lijkt maligne maar is goedaardig

  • geneest spontaan binnen 2 maand

  • etiologie is ongekend maar mogelijks op basis van vasculaire occlusie ➞ necrose mineure speekselklieren

  • vraag altijd LA met vasoconstrictor na

• R/

  • geneest spontaan

  • bij twijfel ➞ biopsie

Pyogeen granuloom

• Kan ook voorkomen t.h.v. palatum

• DDx met fistel, abces van dentogene oorsprong

  • laterale snijtand of palatale wortel molaar

PGA

• Voorkeurslokalisatie

  • ‘midline granuloma’

• Voorkomen

  • eerst ulcus palatum met osseuse aantasting

  • progressieve perforatie palatum en verlies neusseptum

  • aantasting oogkassen in uitzonderlijke gevallen

• Etiologie

  • midfaciale osseuze resorptie en necrose

  • lethaal verloop kan zonder behandeling

  • DDx met andere granulomateuze inflammaties (tertiaire syfylis, antraal carcinoom,…) of cocaïne

• R/

  • radiotherapie

Tumefacties van de buccale mucosa

• Quasi steeds goedaardig

• Vb.

  • irritatiefibroom

  • epulis fissuratum

  • bijtfibroom

• Aandacht voor maligniteit bij

  • verruceus carcinoom/leukoplakie

  • retrocommissurale candidiase

  • tumor accessoire glandula parotis: dit kliertje is bij 10% van de bevolking aanwezig en is bij pathologie quasi steeds maligne

• Retromolair

  • aandacht voor eventuele zwellingen uit bot

    • cysten van dentogene oorsprong

    • botcysten

  • pericoronitis

• Mucoepidermoïd carcinoom van mineure speekselklier

  • kan zelfde vorm aannemen als mucocoele

  • groot, cystisch fluctuerend en geïndureerde rand

Tumefacties van de lippen

• Uitsluitende mucosale zwelling ➞ vaak maligne

• Vaak gaat het over een secundaire (onderliggende) zwelling

Mucocoele

• Voorkeurslokalisatie

  • onderlip

• Voorkomen

  • focale muceuze zwelling

• Etiologie

  • mucine-opstapeling in submucosale laag na mineur trauma

  • frequentste oorzaak zwelling onderlip

  • DDx: semimaligne en maligne speekselklieraandoeningen (zeker als het in de bovenlip is!!)

  • DDx: minor gland sialolithiasis ➞ dan moet je steen kunnen palperen

  • indien letsel op lip dat overgrijpt naar de huid dan is het geen mucocoele, maar vb. sarcoidose

• R/

  • excisie

Sialocyste

• Focale dilatatie t.g.v. geobstrueerde afvoergang

• Lip en mondvloer

• Frequent bij ouderen

Cheilitis angularis

• Voorkeurslokalisatie

  • mondhoeken

• Voorkomen

  • focale ulceratie

  • oppervlakkige barsten, keratose en mild erytheem t.h.v. mondhoeken bilateraal

• Etiologie

  • veroorzaakt door of surinfectie door Candida albicans

  • voorbeschikkende factoren

    • afgenomen beethoogte

    • uitgesproken huidplooien

    • vitamine B deficiëntie

    • pernicieuze anemie ➞ + atrofische glossitis

    • HIV

• R/

  • eliminatie voorbeschikkende factoren

  • antifungale middelen

Cheilitis granulomatosa

• Voorkeurslokalisatie

  • boven- en onderlip

• Voorkomen

  • jong volwassenen + middelbare leeftijd

  • diffuse zwelling boven- en onderlip

  • strak gespannen gevoel

  • langzame ontwikkeling (DDx met allergisch angio-oedeem)

• Etiologie

  • zeer invaliderende therapieresistente granulomateuze ontsteking van de lippen

  • Crohn en regionale sarcoïdose worden hieraan gelinkt, GI aandoening uitsluiten

  • 2 vormen

    • Miescher’s cheilitis: beperkt tot de lippen

    • Melkerson-Rosenthal syndroom: facialisparese, lingua fissurata én aantasting van de lippen met oedemateus voorkomen

  • diagnose op basis van biopt (sarcoïdose uitsluiten)

• R/

  • recidiverend verloop

  • afwachtend beleid als symptomen het toelaten

  • eventueel biopsie

    • voldoende diep om granulomen aan te tonen ➞ dan sarcoidose nakijken (longfoto)

  • lokale corticoïden bij pijnklachten

  • bij extreme gevallen ➞ intralaesionele coritcoïden

  • bij forse en aanhoudende zwelling: uitdunnen lip

    • blijvende gevoelsveranderingen

    • onvoorspelbare esthetiek

Angioneurotisch oedeem

• Voorkeurslokalisatie

  • gelaat

• Voorkomen

  • diffuse zwelling gelaat, lippen, ogen en tong

  • kan levensbedreigend zijn, indien optreden glottisoedeem

  • soms inclusief handen en voeten = non-pitting oedeem

  • kan uren tot dagen duren en recidiveren

• Etiologie

  • plotse optredende vasodilatatie = Quincke’s oedeem

  • plotse vrijzetting histamine ➞ uitgesproken plasmatranssudaat

• R/

  • gekoppeld aan etiologie

  • belangrijkste ➞ luchtweg vrijwaren!

  • erfelijk vorm (deficiëntie C1-esterase inhibitor): C1-esterase concentraat toedienen

  • allergische reactie: soms als bijwerking van ACE-inhibitoren, antibiotica, schaal en schelpdieren, noten….

    • R/

      • antihistaminica

      • corticoïden

      • adrenaline

Sarcoïdose

• Voorkeurslokalisatie

  • 90% heeft longaantasting

  • kan ook mondslijmvlies aantasten

• Voorkomen

  • solitaire of multipele granulomateuze knobbels

• Etiologie

  • gegeneraliseerde granuloomvormende stapelingsziekte zonder centrale necrotische haarden (TBC)

  • ACE is in 50% van patiënten gestegen (labo!)

• R/

  • biopsie

  • internistische behandeling: corticoïden